Ergenlik Dönemi Depresyonu

Ergenlik, çocukluktan yetişkinliğe geçişte yaşanan hızlı ve çok yönlü bir gelişim dönemidir. Bu süreçte ergen birey bedensel, ruhsal, zihinsel ve sosyal açıdan önemli değişimler yaşar. Ergenlik dönemindeki bu değişimler zaman zaman duygusal dalgalanmalara, güvensizliklere ve içsel çatışmalara yol açabilir.

Ancak her üzüntü, öfke veya içe kapanma depresyon anlamına gelmez. Ergenlik dönemi depresyonu, belirtilerin sürekliliği, şiddeti ve gencin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği değerlendirilerek ele alınması gereken önemli bir ruh sağlığı sorunudur.

Ergenlerde Depresyon Nasıl Anlaşılır?

Ergenlerde depresyon her zaman yetişkinlerdeki gibi yalnızca yoğun üzüntü şeklinde görülmeyebilir. Bazı gençlerde öfke, hırçınlık, alınganlık, arkadaşlardan uzaklaşma veya hiçbir şey yapmak istememe daha belirgin olabilir.

Aşağıdaki değişimler ergen psikolojisi açısından dikkat edilmesi gereken belirtiler arasında yer alabilir:

• Kendini değersiz veya yetersiz hissetme
• Sürekli kendini suçlama
• Okul başarısında ve derslere ilgide belirgin düşüş
• Daha önce keyif aldığı etkinliklerden uzaklaşma
• Arkadaş ilişkilerinde belirgin değişiklik
• İçe kapanma ve yalnızlaşma
• Yoğun öfke veya hırçınlık
• Uyku ve iştah düzeninde değişiklik
• Umutsuzluk ve karamsarlık
• Kendine zarar verme davranışları
• Ölüm veya intihar düşüncelerinden söz etme

Depresif belirtilerin değerlendirilmesinde belirtilerin yaklaşık iki hafta veya daha uzun süre devam etmesi önemli bir ölçüt olabilir. Bununla birlikte tanı yalnızca süreye bakılarak konulmaz; belirtilerin niteliği, yoğunluğu ve gencin işlevselliği birlikte değerlendirilir. Kendine zarar verme veya intihar düşüncesi varsa iki hafta beklenmemelidir.

Ergenin Söyleyemediği Duyguları Fark Etmek

Bazı gençler yaşadığı duygusal zorlanmayı doğrudan “Depresyondayım.” diyerek ifade etmez.

• “Kimse beni anlamıyor.”
• “Ben diğerlerinden farklıyım.”
• “Hiçbir yere ait değilim.”
• “Kimse beni sevmiyor.”
• “Aileme yük oluyorum.”

gibi cümleler, ergenin kendilik algısı ve duygusal dünyası hakkında önemli ipuçları verebilir.

Özellikle ergenlik döneminde kimlik arayışı ve aidiyet ihtiyacı oldukça belirgin hâle gelebilir. Genç kendisini arkadaşlarıyla kıyaslayabilir, dışlandığını düşünebilir veya başkalarının kendisi hakkındaki düşüncelerini tahmin ederek bu tahminleri gerçek gibi algılayabilir.

Bu nedenle ergenle çalışırken yalnızca “Bu düşüncen doğru mu?” diye sormak yerine, “Bunu gerçekten biliyor musun, yoksa böyle olabileceğini mi düşünüyorsun?” sorusu üzerinden düşünce ve gerçek arasındaki ayrımı fark ettirmek önemlidir.

“Aileme Yük Oluyorum” Düşüncesi

Bazı ergenlerde aileye maddi veya duygusal yük olma düşüncesi yoğun suçluluk ve değersizlik duygularına dönüşebilir.

Bir ihtiyacın karşılanması ile “Ben bir masrafım.” düşüncesi aynı şey değildir. Bir çocuğun veya ergenin ihtiyaçlarının olması, onun ailesi için bir yük olduğu anlamına gelmez.

Bununla birlikte aile içinde ekonomik stres, çatışma veya genci gerçekten inciten ifadeler varsa bunların da görmezden gelinmeden ele alınması gerekir. Ergen psikolojik danışmanlık sürecinde amaç, yalnızca düşünceleri değiştirmek değil; gencin kendisini daha gerçekçi, şefkatli ve bütüncül biçimde değerlendirebilmesine destek olmaktır.

Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?

Ergenin davranışlarında ve duygusal durumunda belirgin ve süreklilik gösteren değişimler gözlemlediğinizde profesyonel destek almak önemlidir. Özellikle okul yaşamının, aile ilişkilerinin, arkadaşlıkların veya günlük işlevselliğin etkilenmesi değerlendirme için önemli bir neden olabilir.

Kendine zarar verme, intihar düşüncesi veya yaşamına son verme yönünde bir plan hakkında konuşan bir ergenin söylemleri kesinlikle küçümsenmemelidir. Böyle bir durumda gecikmeden uygun ruh sağlığı desteğine başvurulmalıdır.

Ergen Depresyonunda Tedavi

Ergen depresyonu tedavisi, gencin ihtiyaçlarına göre bireyselleştirilmelidir. Psikoterapi; duygu düzenleme, olumsuz düşünceleri fark etme, kendilik değerini güçlendirme, sosyal ilişkileri geliştirme ve sağlıklı baş etme becerileri kazanma açısından önemli bir destek sağlayabilir.

Duruma göre aile ile yapılan çalışmalar da sürece dâhil edilebilir. Belirtilerin şiddetine ve klinik değerlendirmeye bağlı olarak çocuk ve ergen psikiyatristinden değerlendirme alınması gerekebilir.

Aileler Ne Yapabilir?

Ergeni ciddiye almak, onu yargılamadan dinlemek ve koşulsuz sevgi ile desteği sürdürmek önemlidir. Her davranışı eleştirmek yerine davranışın altında hangi duygunun bulunduğunu anlamaya çalışmak, aile içindeki iletişimi güçlendirebilir.

Bunun yanında birlikte keyif alınabilecek küçük aktiviteler oluşturmak, başarıyı tek değer ölçütü hâline getirmemek ve gencin bireysel alanına saygı göstermek de destekleyici olabilir.

Bazen bir ergenin ihtiyacı hemen çözüm bulmak değil, “Seni görüyorum, seni ciddiye alıyorum ve bunu birlikte anlamaya çalışabiliriz.” mesajını hissedebilmektir.

Ergenlik döneminde yaşanan her zorluk tek başına bir hastalık değildir. Ancak değişimin altında görünmeyen bir duygusal yük varsa bunu fark etmek ve doğru zamanda destek almak, gencin yaşamında önemli bir fark yaratabilir.

Uzm. Klinik Psikolog Kübra Eriş Türkeri

Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi yerine geçmez. Ergenin yaşadığı belirtilerin değerlendirilmesi bireysel klinik görüşme gerektirir.

Kaynakça

Ertem, Ü. ve Yazıcı, S. – Ergenlik dönemi psikososyal sorunları ve depresyon üzerine çalışma.

National Institute of Mental Health (NIMH) – Depression in Children and Adolescents.

American Academy of Child and Adolescent Psychiatry (AACAP) – Depression.

NICE – Self-harm: Assessment, Management and Preventing Recurrence.