Ergenlikte Değişim ve Kimlik Arayışı
Ergenlik, yalnızca fiziksel değişimlerin yaşandığı bir dönem değil; bireyin kendini tanıdığı, kimliğini oluşturduğu ve bağımsızlaşmaya başladığı önemli bir gelişim sürecidir. Peki, çocukluktan yetişkinliğe uzanan bu yolculukta ergenlerin duygusal dünyasında neler değişir? Ailelerin bu süreçteki rolü neden önemlidir?
Ergenlik Döneminde Değişim, Kimlik Gelişimi ve Kendini Keşfetmek
İnsan yaşamı boyunca birçok değişimden geçer. Bu değişimlerin en dikkat çekici ve belirleyici olanlarından biri ise ergenlik dönemidir. Çocukluk yıllarından yetişkinliğe doğru uzanan bu süreç, bireyin hem kendisini hem de çevresindeki dünyayı yeniden tanımaya başladığı önemli bir gelişim evresidir. Bedensel değişimlerin yanı sıra duygusal, bilişsel ve sosyal alanlarda da pek çok yenilik yaşanır. Ergen, bir yandan bu değişimlere uyum sağlamaya çalışırken diğer yandan kendi düşüncelerini, değerlerini ve kişiliğini keşfetme yolculuğuna çıkar. Bu nedenle ergenlik, yalnızca büyüme ve gelişmenin değil, aynı zamanda kendini tanımanın ve kimlik oluşturmanın da önemli bir dönemidir.
Peki, ergenlik döneminde bireyin iç dünyasında ve çevresiyle kurduğu ilişkilerde ne gibi değişimler yaşanır?
Ergenlik döneminde yaşanan değişimler yalnızca fiziksel gelişimle sınırlı değildir. Bireyin duygusal dünyasında da önemli farklılıklar ortaya çıkar. Duyguların daha yoğun yaşanması, zaman zaman ruh hâlinin değişmesi ve olaylara karşı daha hassas tepkiler verilmesi bu dönemde karşılaşılabilen durumlardandır. Ergen, bir yandan kendi duygularını anlamlandırmaya çalışırken diğer yandan çevresindeki insanların kendisi hakkındaki düşüncelerine daha fazla önem verebilir. Özellikle arkadaşlık ilişkileri bu süreçte giderek ön plana çıkar. Akranları tarafından kabul görmek, bir gruba ait hissetmek ve arkadaşlarıyla ortak deneyimler yaşamak, ergenin sosyal gelişimini ve kendilik algısını etkileyen önemli unsurlar arasında yer alır.
Ergenlik döneminde arkadaşlık ilişkilerinin önem kazanmasının yanı sıra, bireyin kendini tanıma ve kendi kararlarını verme isteği de giderek artar. Ergenler artık yalnızca ailelerinin yönlendirmeleriyle hareket etmek yerine kendi düşüncelerini oluşturmak ve kararlarında söz sahibi olmak isterler. Bu durum zaman zaman ebeveynlerle fikir ayrılıklarının yaşanmasına neden olabilir. Ancak yaşanan anlaşmazlıkları yalnızca inatlaşma veya karşı gelme olarak değerlendirmek doğru değildir. Çünkü bu süreç, bireyin bağımsızlaşmasının ve kendi kişiliğini oluşturmasının önemli bir parçasıdır. Ailelerin ergenleri anlamaya çalışması, düşüncelerine değer vermesi ve onlara uygun sınırlar içerisinde özgürlük tanıması bu dönemin daha sağlıklı geçirilmesine yardımcı olabilir.
Ergenlik döneminde bireyin kendini tanıma ve kimliğini oluşturma süreci nasıl şekillenir?
Kimlik gelişimi, bireyin kendisini tanıması ve nasıl bir insan olmak istediğini keşfetmesiyle şekillenen çok yönlü bir süreçtir. Bu süreç yalnızca gelecekte yapılacak mesleğin belirlenmesiyle sınırlı değildir. Kişinin ilgi alanları, değerleri, arkadaşlık ilişkileri, aile bağları, hayata bakış açısı ve geleceğe yönelik beklentileri de kimliğinin önemli parçalarını oluşturur. Ergenler bu dönemde farklı düşünceleri, ilgi alanlarını ve yaşam biçimlerini keşfederek kendileri için neyin önemli olduğunu anlamaya çalışırlar. Bu nedenle fikirlerinin zamanla değişmesi, farklı alanlara yönelmeleri veya gelecek planlarını yeniden gözden geçirmeleri oldukça doğaldır. Erik Erikson'un psikososyal gelişim kuramına göre ergenlik, bireyin kimliğini oluşturma çabasının ön plana çıktığı ve kimlik karmaşası yaşayabildiği önemli bir gelişim dönemidir.
Bu süreçte ailelerin ve eğitimcilerin yaklaşımı da oldukça önemlidir. Kimliğini oluşturmaya çalışan bir bireyin her kararını sorgulamak veya onun yerine seçim yapmak yerine, kendisini rahatça ifade edebileceği bir ortam oluşturmak gerekir. Ergenlerin düşüncelerinin dinlenmesi, duygularının anlaşılmaya çalışılması ve karar verme süreçlerinde desteklenmesi kendilerine olan güvenlerini geliştirebilir. Çünkü bu dönemde bireyin ihtiyacı yalnızca yönlendirilmek değil, aynı zamanda anlaşılmak ve kendi kararlarını verebilmesi için desteklenmektir. Aile desteği ve sağlıklı iletişim, ergenin hem duygusal hem de sosyal gelişimi açısından önemli bir yere sahiptir.
Çocukluğa Veda
Ergenlik dönemini anlamak için yalnızca büyümeye ve yeni sorumluluklar kazanmaya odaklanmak yeterli değildir. Bu dönem, aynı zamanda çocukluk kimliğinden uzaklaşmayı ve geçmişteki alışkanlıklarla vedalaşmayı da beraberinde getirir. Ergen, artık çocuk olmadığını fark ederken henüz tam anlamıyla yetişkin de değildir. Çocukluk döneminde kendisine güven veren aile bağları ve alışılmış yaşam biçimi zamanla farklılaşmaya başlar. Bu değişim, bazı bireylerde kayıp, özlem ve hüzün duygularının ortaya çıkmasına neden olabilir. Psikanalitik yaklaşıma göre çocukluk döneminden ayrılma ve ebeveynlerle kurulan ilişkinin yeniden şekillenmesi, ergenin kimlik gelişiminde önemli bir yere sahiptir.
Ancak bu duygusal değişimler her zaman dışarıdan fark edilmeyebilir. Ergen, yaşadığı içsel çatışmaları çevresine yansıtmak yerine kendi içinde yaşayabilir. Bazen ailesinden uzaklaşmak isterken başka bir zaman onların desteğine ihtiyaç duyabilir. Bu durum, bir yandan bağımsızlaşmaya çalışırken diğer yandan alıştığı güven duygusunu koruma isteğiyle ilişkilidir. Dolayısıyla çocukluktan yetişkinliğe geçiş, yalnızca yeni bir döneme başlamak değil, aynı zamanda geçmişteki benlik algısını yeniden değerlendirmek anlamına da gelir.
Fransız psikanalist Françoise Dolto, ergenliği “ikinci doğum” olarak ele alan yaklaşımıyla tanınır. Bu benzetme, ergenin çocukluk dönemindeki kimliğinden ayrılarak kendisine yeni bir yaşam alanı oluşturmaya çalışmasını ifade eder. Tıpkı dünyaya yeni gelen bir bebeğin çevresine uyum sağlaması gibi ergen de değişen bedeni, duyguları ve ilişkileri içerisinde kendisine yeni bir yer bulmaya çalışır. Bu süreçte ergenler oldukça hassas olabilir ve çevrelerinden gördükleri anlayışa ihtiyaç duyabilirler.
Ergenliği bir kabuk değiştirme sürecine benzetmek de mümkündür. Eski alışkanlıkların geride bırakıldığı, yeni düşüncelerin ve duyguların şekillendiği bu dönemde birey kendisini yeniden tanımaya çalışır. Bu nedenle yaşanan duygusal çalkantıları yalnızca geçici sorunlar olarak görmek yerine, bireyin gelişim sürecinin bir parçası olarak değerlendirmek gerekir. Bununla birlikte her bireyin bu süreci aynı şekilde yaşamadığını ve deneyimlerin kişiden kişiye değişebileceğini unutmamak önemlidir.
Büyümek ve Kendini Keşfetmek
Ergenlikte kimlik gelişimi bir anda tamamlanan bir süreç değildir. Birey, yaşamının farklı dönemlerinde edindiği deneyimlerle kendisini yeniden tanıyabilir ve düşüncelerini değiştirebilir. Üniversiteye başlamak, yeni arkadaşlıklar kurmak, farklı sorumluluklar üstlenmek veya meslek hayatına atılmak kişinin değerlerini ve gelecek beklentilerini yeniden değerlendirmesine neden olabilir. Bu nedenle kimliği değişmeyen ve kesin sınırları olan bir yapı olarak değil, zaman içerisinde gelişmeye devam eden bir süreç olarak değerlendirmek gerekir.
Ergenlik, bazen büyümek ile çocuk kalmak arasında hissedilen bir geçiş gibidir. Bazen ne istediğinden emin olabilir, bazen de kendi duygularını anlamakta zorlanabilir. Bu çelişkiler, ergenlik döneminin anlaşılması gereken doğal yönlerinden biridir. Dolayısıyla bu dönemi yalnızca asi davranışlar, anlaşmazlıklar veya sorunlarla tanımlamak bireyin yaşadığı gelişim sürecini eksik değerlendirmek anlamına gelir.
Sonuç olarak ergenlik, yalnızca zorlukların ve değişimlerin yaşandığı bir dönem değildir. Aynı zamanda bireyin kendisini keşfettiği, kendi değerlerini oluşturduğu ve gelecekte nasıl bir insan olmak istediğini anlamaya çalıştığı önemli bir yaşam evresidir. Ergenlerin bu süreçte her soruya hemen cevap bulmaları veya gelecekleriyle ilgili kesin kararlar vermeleri beklenmemelidir. Önemli olan, kendilerini tanımaları için onlara zaman tanımak ve ihtiyaç duyduklarında yanlarında olmaktır. Çünkü büyümek her zaman ne istediğini bilmek anlamına gelmez; bazen büyümek, kendini tanımak için zamana ihtiyaç duyduğunu kabul etmektir.
Kaynakça
American Psychological Association. (2002). Developing Adolescents: A Reference for Professionals. American Psychological Association.
Dolto, F., Dolto-Tolitch, C., & Percheminier, C. (1989). Paroles pour adolescents ou le complexe du homard. Hatier.
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and Crisis. W. W. Norton & Company.
Laufer, M. (1966). Object loss and mourning during adolescence. The Psychoanalytic Study of the Child, 21, 269–293.
Meeus, W., Iedema, J., Maassen, G., & Engels, R. (2005). Separation-individuation revisited: On the interplay of parent-adolescent relations, identity and emotional adjustment in adolescence. Journal of Adolescence, 28(1), 89–106.
Ragelienė, T. (2016). Links of Adolescents Identity Development and Relationship with Peers: A Systematic Literature Review. Journal of the Canadian Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 25(2), 97–105.
Steinberg, L. (2014). Age of Opportunity: Lessons from the New Science of Adolescence. Houghton Mifflin Harcourt.
World Health Organization. (2024). Adolescent Health. World Health Organization.
Sitemizde bulunan yazılar farkındalık yaratmak amaçlıdır, tıbbi tavsiye içermemektedir. Psikiyatrik tanıların yalnızca psikiyatri hekimleri tarafından koyulabileceğini unutmayınız.