“Büyüğündür, İdare Et”: Aile İçinde Saygı Adına Susmak
Aile büyüklerine saygı göstermek, her davranış karşısında sessiz kalmak anlamına gelmez. Aile içinde huzurun korunması adına sürekli aynı kişinin fedakârlık yapması, zamanla kırgınlık ve değersizlik duygularına yol açabilir. Sağlıklı aile ilişkileri; karşılıklı saygı, anlayış ve kişisel sınırlara özen gösterilmesiyle mümkündür. Unutmayalım, sınır koymak saygısızlık değil, sağlıklı iletişimin bir parçasıdır.
Bir ailede huzurun devam etmesi için neden hep aynı kişinin susması beklenir?
“Büyüğündür, idare et.”
“Sen küçüksün, cevap verme.”
“Onun huyu böyle, değişmez.”
“Biraz alttan alsan ne olur?”
Bu cümleler pek çoğumuzun hayatında en az bir kez duyduğu, hatta belki de farkında olmadan kullandığı ifadelerdir.
Toplumumuzda aile büyüklerine saygı göstermek önemli bir değer olarak kabul edilir. Büyüklerin deneyimlerinden yararlanmak, onları önemsemek ve aile bağlarını korumak elbette kıymetlidir.
Ancak burada üzerinde durmamız gereken önemli bir soru var:
Saygı göstermek, rahatsız olduğumuz her davranış karşısında sessiz kalmak anlamına mı gelir?
Saygı ile İtaat Aynı Şey midir?
Bazı ailelerde saygı, karşılıklı bir ilişki biçimi olmaktan çıkıp yalnızca küçüklerden beklenen bir sorumluluğa dönüşebilir.
Büyükler konuşur, küçükler dinler.
Büyükler karar verir, küçükler uyar.
Büyükler eleştirir, küçükler alınmamaya çalışır.
Peki, bu ilişkide küçüklerin duygularına, düşüncelerine ve kişisel sınırlarına ne kadar yer vardır?
Yaşça büyük olmak, bir insana deneyim kazandırabilir. Ancak bu durum, kişinin her davranışının doğru olduğu veya sorgulanamayacağı anlamına gelmez.
Bir anne, baba, kayınvalide ya da kayınpeder de farkında olarak veya olmayarak kırıcı davranabilir.
Önemli olan, bu davranışları kişinin yaşı veya aile içindeki konumu nedeniyle normalleştirmemektir.
Çünkü saygı, yalnızca bir tarafa yüklenen sorumluluk değil, karşılıklı olarak korunması gereken bir değerdir.
Ailede Huzur Bozulmasın Diye Kim Susuyor?
Bir aile toplantısı düşünelim.
Sofrada herkes sohbet ederken aile büyüklerinden biri gelinin giyimi, damadın kazancı veya çiftin yaşam biçimi hakkında küçümseyici bir yorum yapıyor.
Bu yorumdan rahatsız olan kişi kendisini ifade etmek istediğinde ise başka bir aile üyesi araya giriyor:
“Şimdi konuyu uzatma, büyüğündür.”
İlk bakışta bu müdahalenin amacı tartışmayı önlemek olabilir.
Ancak ortada cevaplanması gereken başka bir soru vardır:
Ailede huzur dediğimiz şey, gerçekten herkesin iyi hissetmesi midir, yoksa birilerinin rahatsızlığını dile getirmemesi mi?
Bazen aile içerisinde sessizlik, huzurla karıştırılabilir.
Oysa konuşulmayan bir sorun ortadan kalkmış olmaz. Kimi zaman yalnızca ertelenir.
Özellikle sürekli aynı kişinin alttan alması bekleniyorsa zaman içerisinde kırgınlık, değersizlik ve anlaşılmama duyguları ortaya çıkabilir.
“Onun Huyu Böyle” Demek Davranışları Haklı Çıkarır mı?
Her insanın farklı bir kişiliği, alışkanlıkları ve iletişim biçimi vardır.
Kimileri daha doğrudan konuşur, kimileri eleştirel yaklaşabilir, kimileri ise düşüncelerini ifade ederken karşısındaki kişinin duygularını yeterince gözetmeyebilir.
Ancak bir davranışın yıllardır sürüyor olması, o davranışın doğru olduğu anlamına gelmez.
“Annem zaten hep böyle konuşur.”
“Babamın dili biraz serttir.”
“Kayınvalidem herkese karışır, alışmalısın.”
Bu ifadeler bazen davranışı açıklamaya çalışırken farkında olmadan onu meşrulaştırabilir.
Elbette her sert söz psikolojik şiddet değildir. Her anlaşmazlık da bilinçli bir manipülasyon içermez.
Ancak sürekli aşağılanmak, küçümsenmek veya kişisel kararlara müdahale edilmesi sağlıklı aile ilişkilerinin bir parçası olarak kabul edilmemelidir.
Bir insanın alışkanlıkları, başka bir insanın sürekli incinmesine gerekçe oluşturamaz.
Fedakârlık Ne Zaman Tek Taraflı Bir Yüke Dönüşür?
Aile ilişkilerinin sürdürülebilmesi için zaman zaman karşılıklı anlayış, esneklik ve fedakârlık gerekebilir.
Ancak burada önemli olan fedakârlığın sürekli aynı kişiden beklenmemesidir.
Bir gelinin her aile toplantısına katılması, her eleştiriyi görmezden gelmesi ve sürekli uyum sağlaması beklenirken diğer aile üyelerinin davranışları hiç sorgulanmıyorsa ortada dengeli bir ilişki olduğundan söz etmek zorlaşır.
Benzer durumlar damatlar, çocuklar, kardeşler ve diğer aile üyeleri için de geçerlidir.
Bir ilişkide sürekli anlayış gösteren fakat kendisi anlaşılmayan birey, zaman içerisinde duygusal olarak yorulabilir.
Üstelik sınırlarını ifade etmeye başladığında “değiştin”, “eskiden böyle değildin” veya “aileyi birbirine düşürüyorsun” gibi tepkilerle karşılaşabilir.
Oysa kişinin kendi sınırlarını fark etmesi, ailesini sevmediği anlamına gelmez.
Fedakârlık, kişinin kendisinden tamamen vazgeçmesi değildir.
Sınır Koymak Saygısızlık Değildir
Aile büyükleriyle yaşanan anlaşmazlıklarda kişiler bazen iki seçenek arasında kaldıklarını düşünebilir:
Ya susup her şeyi kabul edecekler ya da büyük bir tartışma yaşayacaklar.
Oysa sağlıklı iletişimde üçüncü bir seçenek de vardır: Saygılı ama kararlı bir şekilde sınır koymak.
Örneğin:
- “Düşüncenize saygı duyuyorum ancak bu konuda kendi kararımı vermek istiyorum.”
- “Bu şekilde konuşulduğunda kendimi rahatsız hissediyorum. Konuyu daha farklı bir üslupla konuşabiliriz.”
- “Biz eşimle bu konuda ortak bir karar aldık.”
Bu cümleler karşı tarafı küçük düşürmeyi amaçlamaz.
Aksine kişinin kendi düşüncesini ve sınırlarını açıkça ifade etmesine yardımcı olur.
Ancak sınır koymanın karşı tarafın davranışını mutlaka değiştireceğini düşünmek de gerçekçi değildir.
Bazen kişi sınırını açıkça ifade etmesine rağmen karşı taraf aynı davranışları sürdürmeye devam edebilir.
Böyle durumlarda görüşme sıklığını, paylaşılacak özel bilgileri veya ilişkiye ayrılan zamanı yeniden değerlendirmek gerekebilir.
Aile Büyüklerinin de Sorumluluğu Var
Aile içindeki sağlıklı ilişkilerin sorumluluğu yalnızca gençlere, gelinlere veya damatlara ait değildir.
Anne ve babaların da yetişkin çocuklarının bireyselliğine, tercihlerine ve kurdukları aile düzenine saygı göstermesi önemlidir.
Çocukların yetişkin olması, aile bağlarının sona ermesi anlamına gelmez. Ancak ilişkinin biçiminin değişmesini gerektirebilir.
Bir anne çocuğunu sevmeye devam ederken onun her kararını yönetmek zorunda değildir.
Bir baba deneyimlerini paylaşırken kendi doğrularını dayatmak durumunda değildir.
Bir kayınvalide veya kayınpeder aileye destek olurken çiftin özel yaşamına müdahale etmeden de yakın bir ilişki sürdürebilir.
Çünkü sağlıklı aile ilişkileri, yalnızca küçüklerin büyüklere saygı gösterdiği değil; herkesin birbirinin sınırlarını ve duygularını gözettiği ilişkilerle gelişir.
Sonuç: Her Suskunluk Saygıdan Kaynaklanmaz
Bazı insanlar aile büyüklerinin karşısında sessiz kalmayı tercih eder.
Bazen gerçekten tartışmayı gereksiz buldukları için, bazen karşı tarafı kırmak istemedikleri için…
Ancak bazen de dışlanmaktan, suçlanmaktan veya aile içindeki huzursuzluğun sorumlusu ilan edilmekten çekindikleri için susarlar.
Bu nedenle bir insanın sessizliğini her zaman memnuniyet veya onay olarak değerlendirmemek gerekir.
Aile bağlarını korumak önemlidir. Fakat bu bağların korunması için yalnızca bir kişinin duygularından ve sınırlarından vazgeçmesi beklenmemelidir.
Unutmayalım:
Bir ailede saygı, yalnızca kimin büyük olduğuyla değil, birbirimize nasıl davrandığımızla da ilgilidir.
Ve belki de kendimize sormamız gereken asıl soru şudur:
Ailemizde gerçekten huzur mu var, yoksa huzur bozulmasın diye konuşmaktan vazgeçen insanlar mı?
Sitemizde bulunan yazılar farkındalık yaratmak amaçlıdır, tıbbi tavsiye içermemektedir. Psikiyatrik tanıların yalnızca psikiyatri hekimleri tarafından koyulabileceğini unutmayınız.