Bilinçli Farkındalık ile Algılanan Stres ve Stresle Başa Çıkma Becerileri Arasındaki İl

Haliç Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Bitirme Tezi

Tezi Hazırlayan: Psk. Şevval Çelik

Danışman: Doç. Dr. Püren Akçay

Giriş

Bu araştırma, 18-25 yaş arası genç yetişkinlerde bilinçli farkındalık, algılanan stres ve başa çıkma becerileri arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Bilinçli farkındalık, son yıllarda stresle başa çıkmada koruyucu bir unsur olarak öne çıkarken; algılanan stres, bireylerin olayları nasıl deneyimlediğiyle yakından ilişkilidir. Başa çıkma becerileri ise bireyin stresle baş etmede kullandığı stratejileri ifade eder. Bu değişkenlerin birlikte ele alınması, genç yetişkinlerin stres deneyimlerinin ve psikolojik uyum süreçlerinin daha kapsamlı anlaşılmasına katkı sağlayabilir. Bu değişkenler arasındaki ilişkiyi anlamak, gençlerin psikolojik sağlamlıklarını desteklemek açısından önem taşımaktadır ve günlük yaşam işlevselliğini olumlu yönde etkileyebilir.

Materyal ve Metod

Araştırma Modeli

Nicel ve ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır.

Katılımcılar

Araştırmaya 18-25 yaş arası 150 genç yetişkin katılmıştır.

Veri Toplama Araçları

Bilinçli Farkındalık Ölçeği (MAAS)

Algılanan Stres Ölçeği (PSS)

Başa Çıkma Stratejileri Envanteri

Demografik Bilgi Formu

Veri Analizi

Veriler IBM SPSS Statistics 25 programı ile analiz edilmiştir.

Kullanılan analiz teknikleri:

Betimsel istatistikler

Pearson Korelasyon Analizi

Bağımsız Örneklem T-Testi

Çoklu Regresyon Analizi

Bulgular

Araştırmaya katılan genç yetişkinler genel olarak etkili stresle başa çıkma becerilerine sahipti.

Bilinçli farkındalık düzeyleri, başa çıkma becerileriyle uyumlu ve destekleyici bir yapıdaydı.

Yaş arttıkça, bireylerin stresle başa çıkma becerilerinde belirgin bir gelişme gözlendi.

Nadiren stres yaşayan bireyler, daha yapıcı ve sağlıklı başa çıkma stratejileri kullandı.

Cinsiyet ve eğitim düzeyi, stresle başa çıkma veya farkındalık üzerinde anlamlı fark yaratmadı.

Günlük farkındalık pratiği yapan bireylerde olumlu eğilimler görülse de, istatistiksel düzeyde anlamlılık gözlenmedi.

Genel olarak bulgular, farkındalık düzeyinin artırılmasının, stresle başa çıkma becerilerini güçlendirdiğini ve psikolojik dayanıklılığı desteklediğini göstermektedir.

Katılımcıların bilinçli farkındalık düzeylerinin genel olarak yüksek olduğu görüldü. Bu da onların anı yaşama ve duygularını fark etme konusunda farkındalık geliştirdiklerini gösterir.

Stres düzeyleri ise orta seviyededir; bu durum, yaşamlarında stres yaratan durumlarla karşılaştıklarını ama bu stresin çok yoğun olmadığını düşündürebilir.

Stresle başa çıkma stratejileri arasında en çok “pozitif yeniden değerlendirme” kullanılmıştır. Bu da katılımcıların zorluklar karşısında daha olumlu düşünmeye ve durumu yeniden anlamlandırmaya eğilimli olduklarını göstermektedir.

Tartışma

Bu araştırma, bilinçli farkındalık düzeyi yüksek bireylerin daha düşük algılanan stres yaşadığını ve daha etkili stresle başa çıkma stratejileri kullandığını göstermiştir.

Elde edilen bulgular, Kabat-Zinn’in (1990) mindfulness temelli stres azaltma yaklaşımını desteklemektedir.

Bilinçli farkındalık, bireylerin stresli durumlara daha farkında, yargılamadan ve kabulle yaklaşmalarını sağlayarak stres düzeylerini azaltabilir. Aynı zamanda, bireylerin problem odaklı başa çıkma becerilerini geliştirmelerine de katkı sağlamaktadır. Bulgular, literatürdeki benzer yaş grubuna yönelik çalışmalarla tutarlıdır. Ancak çalışmada kullanılan veriler öznel beyanlara dayalıdır ve bu durum yanlılık riskini doğurabilir.

Örneklemin sadece 18-25 yaş aralığıyla sınırlı olması, sonuçların genellenebilirliğini kısıtlamaktadır.

Gelecek araştırmalarda daha geniş ve farklı demografik örneklemlerle çalışılması önerilmektedir. Ayrıca, boylamsal araştırmalarla neden-sonuç ilişkileri daha sağlıklı şekilde incelenebilir. Bu doğrultuda mindfulness’ın bireysel iyilik hali üzerindeki etkileri daha derinlemesine değerlendirilebilir.

Kaynaklar

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC: Author.

Baer, R. A. (2003). Mindfulness training as a clinical intervention: A conceptual and empirical review. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 125–143. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg015

Brougham, R. R., Zail, C. M., Mendoza, C. M., & Miller, J. R. (2009). Stress, sex differences, and coping strategies among college students. Current Psychology, 28, 85–97.